Α’ Κυριακή των Νηστειών Κυριακή της Ορθοδοξίας _ Ο θρίαμβος της Εκκλησίας

 

Στίχοι

Τας ου πρεπόντως εξορίστους Εικόνας,

Χαίρω, πρεπόντως προσκυνουμένας βλέπων.

 

Αγίου Νικολάου Αχρίδος*

Χιλιάδες φορές στους αιώνες που πέρασαν, νόμισαν οι άνθρωποι ότι το σκάφος της Ορθοδοξίας θα βουλιάξει. Μα ούτε βούλιαξε, ούτε και θα βουλιάξει. Είναι τέτοιο το σκαρί και τέτοιος ο Τιμονιέρης, που είναι αδύνατον να βουλιάξει.

Όταν ασπάζεστε τις εικόνες των μαρτύρων του Χριστού, ασπάζεστε τις πληγές και τα παθήματά τους για χάρη του Βασιλέως Χριστού.

Όταν αγγίζετε με το χέρι σας τις εικόνες των οσίων ασκητών και εγκρατευτών, δεν αγγίζεται το σανίδι αλλά τους κόπους και τις αρετές τους.

«Αύτη εστίν η νίκη η νικήσασα

τον κόσμον, η πίστις ημών» (Α’ Ιω. 5, 5)

Ας είναι ευλογημένη τούτη η μέρα, αγαπητοί μου αδελφοί, γιατί μας υπενθυμίζει τις πολυάριθμες νίκες της ορθόδοξης πίστης… Οι Άγιοι είναι οι πνευματικοί μας στρατηγοί. Οι Άγιοι ήταν εκείνοι που καθόρισαν τη σημερινή εορτή για να μας θυμίζει και να μην ξεχνούμε, για να μας ενθαρρύνει και να μην λυγίζουμε, για να μας θερμαίνει και να μην γινόμαστε ψυχροί, για να ανοίξει την πνευματική μας όραση και να μην τυφλωθούμε και μέσα στη τύφλωση εκείνη παραδοθούμε στον εχθρό.

Πραγματικά, η επίδραση τούτης της αγίας ημέρας σε όλες τις λογικές χριστιανικές ψυχές είναι τεράστια. Τούτη η μέρα μας φανερώνεται σαν τον αγγελιοφόρο από το πεδίο της μάχης, από πολλά πεδία μαχών, κομίζοντάς μας τη χαρούμενη είδηση της νίκης.

Στο άκουσμα της είδησης αυτής, σηκώνουμε την καρδιά μας στα ύψη μονολογώντας στον εαυτό μας: άνω σχώμεν τας καρδίας! Και με μία νέα δύναμη ξεσηκωνόμαστε ενάντια σε κάθε κακό, εσωτερικό και εξωτερικό, το οποίο περισφίγγει τη ψυχή μας και απειλεί να τη πνίξει…

Μέγας Βασίλειος: «Η νηστεία κάνει τα σπίτια να προκόβουν»

ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

«Η νηστεία γεννά τους προφήτες, δυναμώνει τους δυνατούς. Η νηστεία κάνει σοφούς τους νομοθέτες· είναι το καλό φυλαχτό της ψυχής, ο πιστός σύντροφος του σώματος, το όπλο γι᾿ αυτούς που αριστεύουν, το γυμναστήριο για τους αθλητές.
Αυτή αποκρούει πειρασμούς, αυτή προετοιμάζει για την απόκτηση ευσέβειας· είναι σύντροφος της νήψεως και δημιουργός της σωφροσύνης. Στους πολέμους φέρεται με γεναιότητα, εν καιρώ ειρήνης διδάσκει την ησυχία. Αγιάζει τον Ναζιραίο και τελειοποιεί τον ιερέα».

«Η νηστεία έσβυσε τη δύναμη της φωτιάς κι έφραξε τα στόματα των λιονταριών. Η νηστεία ανεβάζει την προσευχή στον ουρανό, με το να γίνεται τρόπον τινά η φτερούγα στην πορεία προς τα άνω. Η νηστεία κάνει τα σπίτια να προκόβουν, είναι η μητέρα της υγείας, η παιδαγωγός της νεότητας, το στολίδι των γερόντων, η καλή σύντροφος των οδοιπόρων, ο πιστός συγκάτοικος αυτών που συνοικούν».

Πρωτ. Γεώργιος Μεταλληνός: Η νίκη της αληθούς Πίστεως Κυριακή της Ορθοδοξίας

Η νίκη της αληθούς Πίστεως
Κυριακή της Ορθοδοξίας

Πρωτοπρεσβυτέρου π. Γεωργίου Μεταλληνού

Στις 11 Μαρτίου 843 - πρώτη Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής τότε - μία σύνοδος στην Πόλη «αναστήλωσε», ανάρτησε και πάλι στους στύλους των ναών, τις άγιες εικόνες, δίνοντας έτσι τέλος στην πολιτικοθρησκευτική αναστάτωση της εικονομαχίας (726 - 843). Πρωτοστάτησε μία γυναίκα, η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, επιβεβαιώνοντας το γεγονός ότι οι γυναίκες, ως μόνιμος φορέας του πολιτισμού, σώζουν την πίστη! Η Θεοδώρα είχε οσιακά τέλη στη Μονή των Γαστρίων και ίσως κάποιοι να μη γνωρίζουν ότι το λείψανό της βρίσκεται ακέραιο και άφθαρτο στην Κέρκυρα.

Ονομάστηκε «εορτή της Ορθοδοξίας» ως «νίκη της αληθούς Πίστεως», που προσφέρεται στον άνθρωπο ως δυνατότητα σωτηρίας, δηλαδή θέωσης. Η Ορθοδοξία είναι, σύμφωνα με τον αγιοπατερικό χαρακτηρισμό, «εργαστήριον αγιότητος», δηλαδή «εργοστάσιο παραγωγής Αγίων», ανθρώπων μεταμορφωμένων μέσα στη Θεία Χάρη, για να μπορούν να ζουν ως συν - άνθρωποι, ικανοί να δημιουργήσουν σχέσεις ισότητας και αδελφοσύνης. Όπου δε σώζεται αυτός ο άνθρωπος, ούτε αυθεντική κοινωνία μπορεί να υπάρξει. Στην Ορθοδοξία - όταν και όπου υπάρχει - σώζεται ένα τρισορθογώνιο σύστημα αναφοράς στο Θεό, το συνάνθρωπο και τον εαυτό μας, που συνιστά την ενότητα και ακεραιότητα του ανθρώπου (=σαότης/σωτηρία). Στην Ορθοδοξία των Αγίων μας δε σώζεται κανείς ατομικά, αλλά «διά του πλησίον». Αυτά γιορτάζουμε σήμερα...

ΟΜΙΛΙΕΣ Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ 2018, στόν Ἱ. Μ. Ναό Ἁγ. Γεωργίου Μοιρῶν.

ΟΜΙΛΙΕΣ Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ 2018 στόν Ἱ. Μ. Ναό Ἁγ. Γεωργίου Μοιρῶν

Κυριακή A΄ Νηστειῶν 25^η Φεβρουαρίου: 5:00΄ μ.μ. Κατανυκτικός Ἑσπερινός.
5:45΄μ.μ. ὁμιλία μέ θέμα: «Στή Μακεδονία του παλιοῦ καιροῦ, ὑπερασπίζοντας τήν Ὀρθόδοξη πίστη, στηρίζοντας τόν ρόλο τῆς Ἐκκλησίας. Ἀγῶνες καί ἀγωνίες τοῦ Μεσαρίτη Μακεδονομάχου Γεωργίου Κατεχάκη», ἀπό τόν κ. Δημήτριο Σάββα, Προϊστάμενο τῆς Βικελαίας Δημοτικῆς Βιβλιοθήκης Ἡρακλείου.
Στό τέλος θά τεθεῖ σέ προσκύνηση τεμάχιο ἐκ τῶν Ἱ. Λειψάνων τοῦ Ἁγ. Γεωργίου.
Κυριακή Β΄ Νηστειῶν 4^η Μαρτίου: 5:00΄ μ.μ. Κατανυκτικός Ἑσπερινός.
5:45΄μ.μ. ὁμιλία μέ θέμα: «Τά πάθη καί ἡ καταπολέμησή τους », ἀπό τόν κ. Ἀνέστη Κεσελόπουλο, Ὁμότιμ. Καθηγητή τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Στό τέλος θά τεθεῖ σέ προσκύνηση τεμάχιο τεμάχιο ἐκ τῶν Ἱ. Λειψάνων τοῦ Ἁγ. Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου ἀπό λειψανοθήκη τῆς Ἱ. Μονῆς Ἀπεζανῶν.
Κυριακή Γ΄ Νηστειῶν 11^η Μαρτίου: 5:00΄ μ.μ. Κατανυκτικός Ἑσπερινός.
5:45΄μ.μ. ὁμιλία μέ θέμα: «Ὁ Σταυρός στή ζωή τοῦ Χριστιανοῦ», ἀπό τόν Πανοσιολ. Ἀρχιμ. Παρθένιο Βουλγαράκη, Ἡγούμενο τῆς Ἱ. Πατριαρχικῆς & Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Ὁδηγητρίας.
Στό τέλος θά τεθοῦν σέ προσκύνηση οἱ τ. Κάρες τῶν Ἁγ. Εὐτυχίου καί Εὐτυχιανοῦ, ἀπό τήν Ἱ. Μονή Ὁδηγητρίας.
Κυριακή Δ΄ Νηστειῶν 18^η Μαρτίου: 5:00΄ μ.μ. Κατανυκτικός Ἑσπερινός.
6:15΄μ.μ. ὁμιλία μέ θέμα: «Ὁ θεραπευτικός χαρακτήρας τοῦ Βιβλίου τῆς Κλίμακος», ἀπό τόν Πανοσιολ. Ἀρχιμ. Ἀντώνιο Φραγκάκη, Ἱεροκήρυκα Ἱ. Μητροπόλεως Γορτύνης καί Ἀρκαδίας.
Στό τέλος θά τεθοῦν σέ προσκύνηση τεμάχια ἐκ τῶν Ἱ. Λειψάνων τῶν Ἁγ. Μαρτύρων Πρόβου, Ταράχου καί Ἀνδρονίκου.
Κυριακή Ε΄ Νηστειῶν 25^η Μαρτίου: 5:30΄ μ.μ. Ἑσπερινός.
6:15΄μ.μ. ὁμιλία μέ θέμα: «Ἡ Παναγία καί ὁ ἀνθρώπινος πόνος», ἀπό τόν Αἰδεσιμολ. Πρωτ. Χαράλαμπο Παπαδόπουλο, Θεολόγο, Προϊστάμενο τῆς Ἐνορίας Πύργου Μονοφατσίου.
Στό τέλος θά τεθεῖ σέ προσκύνηση τεμάχιο ἐκ τῶν Ἱ. Λειψάνων τοῦ Ἁγ. Ἰωάννου τοῦ Ἐλεήμονος, Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας.

Μητροπολίτου Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικολάου: Ερμηνεία της ευχής "Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου"

Ἑρμηνεία τῆς εὐχῆς τοῦ ἁγίου Ἐφραὶμ τοῦ Σύρου «Κύριε καὶ Δέσποτα τῆς ζωῆς μου»

Με τη βοήθεια του Θεού φθάσαμε στο ξεκίνημα της Μεγάλης Σαρακοστής που θα μας οδηγήσει στη μεγάλη εορτή του Πάσχα. Αυτή η ευλογημένη περίοδος, ειδικά στην εποχή μας και στις δυσκολίες που ζούμε όλοι μας, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μας αφήσει ίδιους... Θα ήταν μεγάλη αδικία για καθένα από εμάς να περάσει η Σαρακοστή ανεκμετάλλευτη... Θα πρέπει να κάνουμε κάτι, ώστε να αλλάξει λίγο η πορεία της ζωής μας, να μεταμορφωθεί λίγο η ψυχή μας.

Στόχος τῆς πνευματικῆς μας πορείας εἶναι ἡ ὁμοίωσή μας μὲ τὸν Θεό, ἡ ὁποία ἐπιτυγχάνεται διὰ τοῦ ἐναρέτου βίου. Ἡ ἀρετὴ εἶναι μία γενικὴ λέξη, ποὺ ἀναλύεται ὅμως σὲ ἐπὶ μέρους ἀρετές. Δὲν ἔχει νὰ κάνει τόσο μὲ τὰ βιώματα, τὶς ἐμπειρίες, ἀλλὰ μὲ κάτι κάπως πιὸ πρακτικό, κάπως πιὸ καθημερινό, ποὺ ἀποτελεῖ τὸν καρπὸ τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ἡ πνευματική μας ζωὴ μπορεῖ νὰ ἔχει τὰ στοιχεῖα τῆς ἐξωτερικῆς λατρείας, μπορεῖ νὰ διακατέχεται ἀπὸ τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ πνευματικοῦ λόγου, μπορεῖ νὰ διαβάζουμε τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ, νὰ μιλᾶμε γιὰ τὰ πνευματικά, νὰ ἔχουμε συνήθειες πνευματικὲς καὶ γνώσεις θεολογικές, ἀλλά, ἂν τὰ χέρια μας δὲν εἶναι γεμάτα ἀπὸ καρπούς, ἂν ἡ ζωή μας δὲν εἶναι στολισμένη μὲ συγκεκριμένες ἀρετές, τότε μᾶλλον ζημιὰ κάνει ἡ μαρτυρία μας καὶ μᾶλλον καταστροφὴ συμβαίνει στὴν ψυχή μας. Εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, νὰ ὑπάρχουν τὰ σκαλοπάτια τῶν συγκεκριμένων ἀρετῶν, ποὺ ὁδηγοῦν τὴν ψυχή μας ἀπὸ τὸ ἐπίγειο φρόνημα στὶς οὐράνιες καταστάσεις γιὰ τὶς ὁποῖες διαρκῶς μᾶς μιλάει ἡ Ἐκκλησία μὲ τόση πίστη, μὲ τόση ἀγάπη, μὲ τόση διάθεση νὰ μᾶς κάνει μετόχους αὐτῶν τῶν μεγάλων εὐλογιῶν.

Μητροπολίτης Ἐδέσσης Ἰωήλ – Σκέψεις γιὰ τὴν Μεγάλη Τεσσαρακοστή

 

Εἶναι γνωστὸ πὼς στὴν περίοδο αὐτὴ ἔχουμε δυὸ νηστεῖες. Εἶναι περίπου ἑπτὰ ἑβδομάδες αὐστηρῆς νηστείας καὶ μία ἡ ἑβδομάδα τῆς Τυρινῆς ποὺ προηγεῖται, ὀκτώ. Γιὰ πολλοὺς εἶναι μία εὐχάριστη καὶ ἐπιθυμητὴ περίοδος, ἐνῶ γιὰ ἄλλους εἶναι δύσκολη καὶ γιὰ ἄλλους καθόλου εὐχάριστη. Θὰ προσπαθήσουμε νὰ ποῦμε λίγες σκέψεις γιὰ τὴν περίοδο αὐτή, ὅπως τὴν ἔχουν χαρακτηρίσει οἱ ἅγιοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας.

Πρῶτα πρῶτα νὰ θυμηθοῦμε τὸν ἅγιο Ἰωάννη τὸ Δαμασκηνό, ποὺ κάνει μία γενικὴ παρατήρηση γιὰ τὴν ἁγία Τεσσαρακοστή. Λέγει πρὸς ὅλους μας: «Τὴν Τεσσαρακοστὴν μὴ ἐξουθενεῖτε· μίμησιν γὰρ περιέχει τῆς τοῦ Χριστοῦ πολιτείας». Εἶναι σημαντικὴ παρατήρηση αὐτή. Ὁ Χριστὸς δὲν ἐξουθενώνει, δηλ. δὲν ἀφαιρεῖ τὴ δύναμη τῆς μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Πιὸ πλατειὰ θὰ λέγαμε, δὲν περιφρονεῖ τὴν μεγάλη Τεσσαρακοστή. Δὲ λέγει πὼς ἡ περίοδος αὐτὴ δὲν εἶναι σωστή, οὔτε κοροϊδεύει τὴ νηστεία τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε τὴν ἀτιμάζει, οὔτε δυσανασχετεῖ μὲ τὸν ἐρχομό της, οὔτε εὔχεται νὰ περάσει γρήγορα, οὔτε καταλύει τὴ νηστεία ἐπιδεικτικὰ καὶ χωρὶς λόγο, οὔτε προπαγανδίζει πὼς οἱ καιροὶ ἄλλαξαν καὶ πρέπει νὰ ἀλλάξουμε καὶ ἐμεῖς.

Ἡ ἁγία Τεσσαρακοστὴ εἶναι μία μίμηση τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ.

Μετὰ τὴ βάπτισή Του πῆγε στὴν ἔρημο καὶ ἐκεῖ «νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα ὕστερον ἐπείνασεν» (Ματθ. 4,2). Ὁ Χριστὸς ἦταν τέλειος ἄνθρωπος καὶ μέσα Του δὲν εἶχε τὴν ἁμαρτητικὴ φορά, ἀλλὰ χρειαζόταν νὰ μᾶς δώσει τύπο ζωῆς.

Ἔπρεπε νὰ ἔχουμε μία εἰκόνα ἀσκήσεως μπροστά μας, γιὰ νὰ ἐπιτύχουμε τοῦ σκοποῦ μας, ποὺ εἶναι ἡ ἕνωσή μας μὲ τὸ Θεό. Κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ δέχθηκε καὶ τοὺς πειρασμοὺς τοῦ διαβόλου καὶ κατὰ τὴ διάρκεια τῶν πειρασμῶν Του «ἄγγελοι διηκόνουν αὐτῷ» (Μάρκ. 1,13). Πολλὰ διδάγματα ἔχει νὰ μᾶς δώσει ἡ περίοδος τῶν πειρασμῶν τοῦ Κυρίου.

Καντήλι, Κερί, Θυμίαμα: Ποια η σημασία και οι συμβολισμοί τους;

Το Καντήλι

Η λέξη καντήλι προέρχεται από τη λατινική candela=κερί.
Στη χριστιανική Εκκλησία το Καντήλι τοποθετείται μπροστά στις άγιες εικόνες. Αυτό που τοποθετείται μπροστά στον Εσταυρωμένο, μέσα στο Ιερό Βήμα, διατηρείται πάντοτε αναμμένο και γι’ αυτό λέγεται «ακοίμητο» Καντήλι.
Ένα Καντήλι τοποθετείται επίσης στο εικονοστάσι του σπιτιού και ανάβεται κάθε μέρα, σύμφωνα με την ορθόδοξο παράδοση.
Μια συνήθεια που διατηρεί τον βαθύ χριστιανικό συμβολισμό της με το Φώς του Χριστού που φωτίζει κάθε άνθρωπο, που θερμαίνει την ελπίδα και που παρηγορεί και συντροφεύει στις ατέλειωτες ώρες της μοναξιάς.
Το άναμμα του καντηλιού ενέχει τον συμβολισμό ότι προσφέρεται ως θυσία σεβασμού και τιμής προς τον Θεό και τους Αγίους του. Συμβολίζει επίσης, το φώς του Χριστού που φωτίζει κάθε άνθρωπο, καθώς επίσης συμβολίζει και το γνωστό παράγγελμα του Κυρίου μας ότι πρέπει να είμαστε, οι χριστιανοί, τα φώτα του κόσμου.
Το έλαιον, το λάδι δηλ. που καίει στα καντήλια μας, “τον του Θεού υπεμφαίνει έλαιον” γράφει ο Άγ. Συμεών Θεσσαλονίκης, το έλεος του Θεού που φανερώθηκε όταν η περιστερά του Νώε επέστρεψε στην Κιβωτό για να σημάνει την παύση του κατακλυσμού, έχοντας στο ράμφος της κλάδο ελαίας, ή όταν ο Ιησούς, καθώς επροσηύχετο εκτενώς, επότιζε με τους θρόμβους του ιδρώτος του την ελιά, κάτω από τα κλαδιά της οποίας γονάτισε την μαρτυρική εκείνη νύχτα, στο Όρος των Ελαιών.Βέβαια, όλοι ξέρουμε πως απείρως ανώτερος του υλικού φωτισμού είναι ο εσωτερικός, αγιοπνευματικός φωτισμός. Έγραφε λοιπόν ο Θεοφόρος Πατήρ Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός : “Φωτίσωμεν…γλώσσαν” και συμπληρώνει ο σχολιαστής του : Επετεύχθη τούτο ;
Το λάδι συμβολίζει το άπειρο έλεος του Θεού, αλλά και τα κανδήλια συμβολίζουν την Εκκλησία που είναι μεταδοτική Θείου ελέους και φωτιστική. Συμβολίζουν βέβαια τους ίδιους τους αγίους που το Φώς τους έλαμψε, κατά το λόγο του Κυρίου, «έμπροσθεν των ανθρώπων, όπως ίδωσι τα καλά έργα και δοξάσωσι τον Πατέρα τον εν τοίς ουρανοίς».
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους πρέπει οι Ορθόδοξοι να ανάβουμε το καντήλι όπως για παράδειγμα

Η νηστεία του Πιστού που πρόκειται να μεταλάβει σε Προηγιασμένη θεία Λειτουργία

Η  ευχαριστιακή νηστεία και η  Θ. Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων

(ιστορικοκανονική προσέγγιση)

Αναμφισβήτητα η Θ. Λειτουργία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων διασώζει αρχαία λειτουργική πρακτική[1], αλλά κυρίως το ασκητικό ήθος και την πνευματικότητα της Ορθοδόξου παραδόσεως μέχρι τις ημέρες μας.  Η περίοδος της Μ. Τεσσαρακοστής είναι η κατ’ εξοχήν πένθιμη περίοδος της Εκκλησίας μας. Το πένθος δηλούται με την απαγόρευση τελέσεως εορταστικών εκδηλώσεων και ακολουθιών[2], αλλά και με δύο πρακτικές που σχετίζονται άμεσα με το υπό εξέταση θέμα: με την καθιέρωση αυστηρότατης νηστείας και με την απαγόρευση τελέσεως Θ. Λειτουργίας τις καθημερινές ημέρες της Μ. Τεσσαρακοστής.
1. Η νηστεία των καθημερινών καθ’ όλη τη διάρκεια της Μ. Τεσσαρακοστής, προβλέπει πλήρη ασιτία μέχρι την ενάτη ώρα (3:00 μμ) κατά την οποία ο Κύριος παρέδωσε επί του Σταυρού το Πνεύμα Του[3]. Οι κανονικές διατάξεις που προβλέπουν την νηστεία της Μ. Τεσσαρακοστής είναι οι κανόνες Αποστ-69 και Λαοδ-50[4], οι οποίοι έχουν επικυρωθεί από τον Στ-2.
2. Δεν επιτρέπεται η προσφορά της Αναιμάκτου Θυσίας με την τέλεση πλήρους Θ. Λειτουργίας κατά τις καθημερινές της Μ. Τεσσαρακοστής[5], διότι ο πανηγυρικός-αναστάσιμος χαρακτήρας της Θ. Λειτουργίας δεν συνάδει με το πένθος της περιόδου αυτής[6]. Ωστόσο, η απαγόρευση τελέσεως Θ. Λειτουργίας κατά τις καθημερινές της Μ. Τεσσαρακοστής προσέκρουε στην αρχαία συνήθεια σύμφωνα με την οποία οι πιστοί κοινωνούσαν πολύ τακτικά, τουλάχιστον τέσσερις φορές την εβδομάδα[7].

π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος - Η Νηστεία

Η Νηστεία

π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος

Ο Μέγας Βασίλειος δίνει τον ακόλουθο ορισμό της νηστείας: «Νη­στεία αληθινή είναι η αποξένωσις από το κακόν, η εγκράτεια της γλώσ­σης, η αποχή από τον θυμόν, ο χωρισμός από τας επιθυμίας, την καταλαλιάν, το ψεύδος και την ψευδορκίαν. Η στέρησις από αυτά είναι αλη­θινή νηστεία. Μέσα εις αυτά λοιπόν η νηστεία είναι αγαθόν».

Ο περιορισμός της νηστείας στην αποχή από φαγητά δεν είναι «αγαθόν»· μόνο νηστεία τού σώματος που συνοδεύεται από τον χωρι­σμό από τα πάθη λογίζεται αρετή. «Η αληθινή νηστεία είναι η αποξένωσις από τα κακά» επαναλαμβάνει ο Μ. Βασίλειος και παραπέμπει στο Ης. ξγ' 4-6' να λύσης τα δεσμά της αδικίας, μη νηστεύεις χάριν δια­μάχης και έριδος. «Δεν τρώγεις κρέατα, αλλά τρώγεις τον άδελφόν σου· δεν πίνεις οίνον, αλλά δεν είσαι εγκρατής εις τας ύβρεις».

«Διότι ποίον είναι το όφελος εάν απέχης από τροφάς, αλλά τρώγεις δια των οφθαλμών την ακολασίαν της μοιχείας ή με την θέλησίν σου ακούεις δια των ώτων ματαίας και διαβολικάς φωνάς; Δεν ωφελεί καθό­λου να απέχης από τροφάς, όμως να μην απέχης από την έπαρσιν της υψηλοφροσύνης, της κενοδοξίας και κάθε πάθους. Ή τι ωφελεί βεβαί­ως να είσαι εγκρατής εις τας τροφάς, αλλά να μην απέχης από πονηρούς λογισμούς... Ας γίνωμε λοιπόν εγκρατείς εις όλα αυτά, δια να μη έλθη ποτέ εις ημάς η κατηγορία τού Κυρίου, ότι διυλίζομεν τον κώνωπα και καταπίνομε την κάμηλον (Ματθ. κγ' 24)» (Μ. Βασίλειος).

ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΗΝΑ « Ἕκαστος ὅπου σώζεται, ἐκεῖ δικαίως καὶ προστρέχει·1 »

Αὐτές τίς Ἅγιες ἡμέρες τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Μεσσίας, καλεῖ ἐργάτες νά ἐργασθοῦν στόν Ἀμπελῶνα Του, νά τηρήσουν τίς Ἅγιες ἐντολές Του2 καί προσφέρει δωρεάν κληρονομιά τήν Βασιλεία τοῦ Πατρός Του3. Ἀντίθετα, ὁ Ἑωσφόρος, μέ δόλο καί ἀπάτη, δεικνύει τούς δικούς του «ἀγρούς», καλώντας κι’ αὐτός ἐργάτες βόσκειν χοίρους, ὁδηγώντας τούς ἀφελεῖς εἰς αἰώνιον ἀπώλειαν. Ἀφ’ἑνός ἔχουμε τήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί ἀφ’ἑτέρου τήν δυναστεία τοῦ διαβόλου. Ἐν τούτοις, παραθέτουμε ἐνδεικτικά τά χωρία ἐκεῖνα τῆς Ἁγίας Γραφῆς μέ τά ὁποῖα τό Πνεῦμα τό Ἅγιον, ἀπό ἄκραν εὐσπλαχνίαν καί φιλανθρωπίαν, προειδοποιεῖ γιά τό χάος καί τήν ἄβυσσον, τήν τραγικότητα ὡς συνέπεια τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος, τῶν σαρκικῶν ἁμαρτημάτων, πρός ἀποφυγήν τῶν ἔργων τοῦ βορβόρου. Ἐπίσης, παραθέτουμε λόγους Πατέρων, σύγχρονων Θεολόγων καί ἀσκητῶν. «Υἱέ, ἐμῇ σοφίᾳ πρόσεχε, ἐμοῖς δὲ λόγοις παράβαλλε σὸν οὗς,... μὴ πρόσεχε φαύλῃ γυναικί· μέλι γὰρ ἀποστάζει ἀπὸ χειλέων γυναικὸς πόρνης, ἣ πρὸς καιρὸν λιπαίνει σὸν φάρυγγα, ὕστερον μέντοι πικρότερον χολῆς εὑρήσεις καὶ ἠκονημένον μᾶλλον μαχαίρας διστόμου.»(Παροιμῖαι.,κεφ. ε’,στ.1,3-4).

ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ΥΜΝΟΣ

 

Ο ύμνος αυτός ονομάζεται «Ακάθιστος» από την όρθια στάση^[1], που τηρούσαν οι πιστοί κατά τη διάρκεια της ψαλμωδίας της. Οι πιστοί έψαλαν τον Ακάθιστο ύμνο όρθιοι, υπό τις συνθήκες που θεωρείται ότι εψάλη για πρώτη φορά, ενώ το εκκλησίασμα παρακολουθούσε όρθιο και την ακολουθία της εορτής τουΕυαγγελισμού, με την οποία συνδέθηκε ο ύμνος^[2].

Φορητή εικόνα της Παναγίας της Βλαχερνιώτισσας, που μετέφεραν οι Σταυροφόροι στον Άγιο Μάρκο τηςΒενετίας το 1204

Ιστορία

Το έτος 626, και ενώ ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος ηγούνταν εκστρατείας του βυζαντινού στρατού κατά των Περσών, η Κωνσταντινούπολη πολιορκήθηκε αιφνιδίως από τους Αβάρους^[3]. Γνωρίζοντας την απουσία του στρατού, οι Άβαροι απέρριψαν κάθε πρόταση εκεχειρίας και την 6η Αυγούστου κατέλαβαν την Παναγία των Βλαχερνών. Σε συνεργασία με τους Πέρσες, τη νύχτα της 7ης προς 8η Αυγούστου, ετοιμάζονταν για την τελική επίθεση, ενώ ο Πατριάρχης Σέργιος περιέτρεχε τα τείχη της Πόλης με την εικόνα της Παναγίας της Βλαχερνίτισσας και ενεθάρρυνε το λαό στην αντίσταση. Τη νύχτα εκείνη, φοβερός ανεμοστρόβιλος, που αποδόθηκε σε θεϊκή αρωγή, δημιούργησε τρικυμία και κατέστρεψε τον εχθρικό στόλο, ενώ αντεπίθεση των αμυνομένων προξένησε τεράστιες απώλειες στους Αβάρους και τους Πέρσες, οι οποίοι αναγκάστηκαν να λύσουν την πολιορκία και να αποχωρήσουν άπρακτοι.

«Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια, ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν εὐχαριστήρια, ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου Θεοτόκε. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον, ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον, ἵνα κράζω σοι· Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε».

Την 8η Αυγούστου, η Πόλη είχε σωθεί από τη μεγαλύτερη ως τότε απειλή της ιστορίας της. Ο λαός, θέλοντας να πανηγυρίσει τη σωτηρία του, την οποία απέδιδε σε συνδρομή της Θεοτόκου, συγκεντρώθηκε στο Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Τότε, κατά την παράδοση, όρθιο το πλήθος έψαλε τον από τότε λεγόμενο «Ακάθιστο Ύμνο» στην Παναγία, αποδίδοντας τα «νικητήρια» και την ευγνωμοσύνη του «τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ».

Κατά την επικρατέστερη άποψη, δεν ήταν δυνατό να συνετέθη ο ύμνος σε μία νύκτα. Άρα, μάλλον είχε συντεθεί νωρίτερα και μάλιστα θεωρείται ότι ψαλλόταν στο συγκεκριμένο ναό στην αγρυπνία της 15ης Αυγούστου κάθε έτους. Απλώς, εκείνη την ημέρα ο ύμνος εψάλη «ὀρθοστάδην», ενώ αντικαταστάθηκε το ως τότε προοίμιο («Τὸ προσταχθὲν μυστικῶς λαβὼν ἐν γνώσει») με το ως σήμερα χρησιμοποιούμενο «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια», το οποίο έδωσε τον δοξολογικό και εγκωμιαστικό τόνο στον ως τότε διηγηματικό και δογματικό ύμνο.

Σύμφωνα όμως με άλλες ιστορικές πηγές, ο Ακάθιστος Ύμνος συνδέεται και με άλλα παρόμοια γεγονότα, όπως τις πολιορκίες και την σωτηρία της Κωνσταντινούπολης επί των Αυτοκρατόρων Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου (673), Λέοντος του Ισαύρου(717-718) και Μιχαήλ Γ΄ (860). Δεδομένων των τότε ιστορικών συνθηκών (εικονομαχική έριδα, κλπ.), δε θεωρείται απίθανο η Παράδοση να έχει αλλοιώσει την ιστορική πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να καθίσταται πολύ δύσκολο να λεχθεί μετά βεβαιότητος ποιο ήταν το ιστορικό περιβάλλον της δημιουργίας του Ύμνου.

Ἀνάλυσις καί ἁξία τῶν χαιρετισμῶν

 

 

 

Ανάλυσις και αξία των χαιρετισμών

Πρωτοπρεσβυτέρου π. Στεφάνου Αναγνωστοπούλου

Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε.
Και πάλιν και πολλάκις Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε.
Όπως γνωρίζετε χριστιανοί μου, όπως το βλέπετε και όπως το βιώνετε, τη Μεγάλη Σαρακοστή και κάθε Παρασκευή, ψάλλονται στην Εκκλησία μας οι Χαιρετισμοί της Παναγίας. Είναι μια από τις ωραιότερες ακολουθίες και συγχρόνως μια από τις καλύτερες προσευχές.

Οι Χαιρετισμοί συνδέονται πάντοτε και με το Μικρό Απόδειπνο.

Τη Μεγάλη Σαρακοστή που διαβάζουμε το Μεγάλο Απόδειπνο, Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη και Πέμπτη, δεν λέγονται οι Χαιρετισμοί. Ψάλλονται όμως κάθε Παρασκευή και διαβάζονται Σαββάτο και Κυριακή, μαζί με το Μικρό Απόδειπνο. Επίσης οι Χαιρετισμοί δεν λέγονται την Μεγάλη Εβδομάδα, όπως και ολόκληρη την Πασχαλινή Διακαινήσιμη εβδομάδα. Όλο το χρόνο συνοδεύονται κάθε μέρα με το Μικρό Απόδειπνο υποχρεωτικά. Όποιος διαβάζει τους Χαιρετισμούς κάθε μέρα, και βράδυ, ακόμα και μεσημέρι, και πρωί, έχει μεγάλη τη βοήθεια της Παναγίας μας.

Εκεί που τιμάται όλως ιδιαιτέρως η Παναγία, είναι το Άγιον Όρος, όπου θεωρείται και το δικό Της περιβόλι. Για τους Αγιορείτες μοναχούς η Υπεραγία Θεοτόκος είναι η μοναδική προστασία. Μακάρι να αποκτήσουμε και μεις αυτή την συναίσθηση. Την βιωματική συναίσθηση δηλαδή ότι είναι και για μας η μοναδική προστασία, μεσίτρια και πρεσβευτής.
Η όλη ακολουθία των Χαιρετισμών με τα εικοσιτέσσερα γράμματα του Ελληνικού αλφαβήτου, αυτή η ακολουθία, μας περιγράφει κατά πρώτον τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, την επίσκεψη της Παναγίας στην Ελισάβετ, η οποία όπως είναι γνωστό, θα γεννούσε σε λίγες εβδομάδες τον Τίμιο Πρόδρομο. Επίσης οι Χαιρετισμοί αναφέρουν το σκίρτημα του εμβρύου, μέσα στα σπλάχνα της Ελισάβετ, και την ομολογία της με χαιρετισμούς. Εν συνεχεία αναφέρονται στις υποψίες του μνήστορος Ιωσήφ, που δεν μπόρεσε να καταλάβει το μέγα μυστήριο της ενανθρωπίσεως του Θεού Λόγου, στη μήτρα της Παρθένου Μαριάμ, αλλά και την μετέπειτα απόλυτη πίστη του στην αλήθεια που του απεκάλυψε ο άγγελος Κυρίου. Οι Χαιρετισμοί ακόμα μας περιγράφουν εν συντομία, περιληπτικά πολύ, τη Γέννηση του Σωτήρος Χριστού, την προσκύνηση των ποιμένων και των μάγων. Την Υπαπαντή του Κυρίου, από τον Συμεών τον Θεοδόχον. Τη φυγή Του στην Αίγυπτο και άλλα πολλά.

Πολλούς Χαιρετισμούς λέγουν προς την Παναγία, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, ο μνήστωρ Ιωσήφ, οι ποιμένες, οι μάγοι, οι ουράνιες αγγελικές δυνάμεις, και όσοι πιστεύουν από τους χριστιανούς στην Θεανθρωπότητα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά μέσου της Παρθένου Μαρίας εκ Πνεύματος Αγίου.
Η δική μας απάντησις σε όλους αυτούς τους Χαιρετισμούς είναι το «Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε». Τι σημαίνει όμως αυτό το «Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε»; Νυμφίος της Εκκλησίας, εδώ στους Χαιρετισμούς, ονομάζεται και ο Θεός Πατέρας. Νύμφη Του, είναι η Παρθένος Μαριάμ, αφού αυτή είναι που γέννησε τον Υιόν και Λόγον του Θεού, τον ομοούσιον με τον Πατέρα, ως Θεάνθρωπον στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, τον Νυμφίο της Εκκλησίας.
Μα η Παναγία είναι και «Νύμφη Ανύμφευτε». Και είναι Ανύμφευτη επειδή γέννησε χωρίς άνδρα και εκ Πνεύματος Αγίου τον Χριστόν. Το πώς ο Χριστός, ο αληθινός Θεός, εισήλθε στη μήτρα της Παρθένου, αυτό παραμένει μυστήριο αξεπέραστο για τα δικά μας πεπερασμένα και φτωχά μυαλά.
Ακατάληπτος ο τρόπος της συλλήψεως, ακόμα και για τους αγγέλους και αρχαγγέλους και τις λοιπές ουράνιες δυνάμεις. Μόνον ο ίδιος ο Θεός γνωρίζει τον τρόπον που χρησιμοποίησε για να γίνει αυτή η σύλληψις, και να γίνει άνθρωπος, τέλειος άνθρωπος, χωρίς να πάψει να είναι και τέλειος Θεός, ο Θεάνθρωπος Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας του κόσμου.
Γι’ αυτό αδελφοί μου, όποιος από τους χριστιανούς λέγει τακτικά με σταυρωτό κομποσκοίνι, «Υπεραγία Θεοτόκε σώσον με», «Χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε», αυτός ο χριστιανός βρίσκει πολλή την Χάριν, και πολύ πνευματικό πλούτο απολαμβάνει, και ασφαλώς εισακούονται όλα τα αιτήματά του.
Στην παράδοση της Εκκλησίας μας, μάς αναφέρεται και το εξής θαυμαστό γεγονός για την δύναμη που έχουν οι Χαιρετισμοί της Παναγίας. Θα πούμε αυτό το γεγονός, αυτήν την ιστορία.

Στα παλιά χρόνια, δηλαδή πριν από το 1800, κάποιος εκεί τότε, – υπήρχαν πολλοί λησταί, όπως είναι γνωστό, που στήνανε καρτέρι στα σταυροδρόμια, και λήστευαν τους περαστικούς,- κάποιος λοιπόν απ’ αυτούς τους αρχιληστάς είχε βάλει μερικούς συντρόφους, να στήνουν το καρτέρι τους σε ένα σταυροδρόμι που ήτο αναγκαστικό πέρασμα για τους περαστικούς πεζοπόρους, από τη μια πόλη στην άλλη. Και όποιος περνούσε, είτε ήταν μόνος του, είτε ήταν δύο είτε τρείς, τους λήστευαν.

Και μετά τους άφηναν να φεύγουν, δεν τους έκαναν κακό. Δεν τους τραυμάτιζαν, δεν τους κακοποιούσαν.

Κάποτε πέρασε απ’ αυτό το σταυροδρόμι και ένας άγιος μοναχός. Εκείνος, – τον σταμάτησαν βέβαια και τον λήστεψαν, τι να πάρουν από έναν μοναχό, τέλος πάντων, ό,τι είχε – δεν έφυγε. Παρακάλεσε τους ληστάς να τον οδηγήσουν στο λημέρι του αρχηγού τους, – λέει «τι τον θέλεις;»
-Α, λέει, θα σας πω κάτι πολύ σπουδαίο. Σε λίγο θα περάσει ένας πολύ μεγάλος και πλούσιος έμπορος φορτωμένος διαμάντια, αλλά, θέλω να του πω  πώς θα είναι ντυμένος, για να τον καταλάβετε, γιατί θάχει μαζί του πολλά τα κουρέλια. 

Έτσι και έγινε, όχι για να μην του χαλάσουν το χατίρι, αλλά για τις απολαβές που θα είχε. 

Τον πήγαν λοιπόν.. μόλις συναντήθηκε ο μοναχός με τον αρχιληστή, του λέγει ότι θα καλέσεις όλους τους ανθρώπους εδώ, για να τους πω αυτό το μεγάλο νέο, διότι είναι πολύ σπουδαίο.
Πράγματι λοιπόν, εκείνος τους μάζεψε.
Α, λέει, κάποιος λείπει. Να μου τον φέρετε κι αυτόν εδώ.
Λέει, τι τον θέλεις, αυτός μαγειρεύει τώρα για το μεσημέρι.
Όχι, να τον φέρετε.
Πάνε λοιπόν, εκείνος δεν ήθελε να ’ρθεί, και τον άρπαξαν με το ζόρι, και τον έφεραν μπροστά στο μοναχό.
Μόλις ο μάγειρας αντίκρισε τον μοναχό, δεν ήθελε να τον βλέπει.
Αλλά ούτε και ο μοναχός γύρισε να τον δει.
Αντιθέτως ο μάγειρας άρχισε να τρέμει, να τρέμει πολύ.
Τον ρωτάει λοιπόν ο μοναχός.
- Γιατί τρέμεις μάγειρα;
- Ε, – αναγκάστηκε εκείνος να ομολογήσει, – ότι ήταν διάβολος που είχε μετασχηματιστεί σε άνθρωπο, για να παρακολουθεί από κοντά αυτόν τον αρχιληστή.
Ο αρχιληστής όμως αυτός, είχε μια πολύ καλή συνήθεια.
Προσευχόταν στην Παναγία καθημερινά. Και πώς προσευχόταν; – λέει.
Διάβαζε κάθε μέρα τους Χαιρετισμούς. Πρωί και μεσημέρι και βράδυ. Την καλή αυτή συνήθεια την πήρε απ’ τη μάνα του. Την πήρε απ’ το σπίτι του, που του είχε μάθει τους Χαιρετισμούς από μικρό παιδί, και έτσι τους ήξερε από στήθους. Δηλαδή από μνήμης, και τους έλεγε χωρίς να τους διαβάζει.
Βέβαια, αργότερα πήρε τον κακό το δρόμο κι έγινε ληστής, παρά ταύτα όμως, τους Χαιρετισμούς δεν τους είχε αφήσει ούτε μια μέρα. Έτσι η Παναγία βρισκόταν κοντά του και τον φύλαγε.
Και τον φύλαγε επειδή περίμενε μια ευκαιρία η Παναγία για να τον σώσει, να τον φέρει σε μετάνοια, ν’ αλλάξει ζωή, να σωθεί.
Ο μάγειρας διάβολος, είχε σταλεί πάλι απ’ τον αρχισατανά για να τον σκοτώσει και να πάρει την ψυχή του στην Κόλαση. Δεν μπορούσε όμως γιατί τον εμπόδιζαν οι Χαιρετισμοί της Παναγίας. Περίμενε λοιπόν μια ευκαιρία. Ποια; Το πότε θα ξεχνούσε έστω και μία φορά, έστω και μια μέρα, να απαγγείλει ο αρχιληστής τους Χαιρετισμούς της Παναγίας. Τότε θα ήταν αφύλακτος από την προστασία Της, θα προκαλούσε για τη μοιρασιά, ανάμεσα στους ληστάς και τους συντρόφους του κάποια φασαρία, εκείνοι με την προτροπή βέβαια του διαβόλου μάγειρα, θα τον σκότωναν και έτσι θάπαιρνε την ψυχή του στην Κόλαση. 

Μα η Παναγία τον προστάτευε και τον προστάτευε χάριν των Χαιρετισμών. Μπορεί να ήτο ληστής, αλλά δεν ήταν φονιάς. Παρά ταύτα όμως τους Χαιρετισμούς δεν τους άφησε. Μπορεί η ζωή του να ήτο άσχημη, να ήτο κακή, να ήτο αντιευαγγελική αλλά ο Θεός όμως που δεν θέλει το θάνατο του αμαρτωλού ως το επιστρέψαι και ζείν αυτόν, και ακούγοντας και τις μεσιτίες και τις παρακλήσεις της Παναγίας Μητρός Του, του έδωσε την ευκαιρία για να σωθεί. Μόλις λοιπόν ο αρχιληστής άκουσε αυτή την ομολογία από τον μάγειρο διάβολο, αμέσως φωτίσθηκε. Κατάλαβε τα τραγικά του λάθη. Τις αμαρτίες του, και κείνη τη στιγμή μετανόησε, και σώθηκε. 

Η μετάνοιά του συγκλόνισε και τους άλλους ληστάς, τους συντρόφους του, και με τις οδηγίες του αγίου εκείνου μοναχού όλοι τους οδηγήθηκαν στο μεγάλο μυστήριο της ευσπλαχνίας του Θεού, δηλαδή στην Ιερά Εξομολόγηση. Και με την έμπρακτη αποκατάσταση όλων των κλοπιμαίων, όλοι οι λησταί μαζί με τον αρχιληστή εσώθησαν.
Τους έσωσαν οι Χαιρετισμοί της Παναγίας.
Οι Χαιρετισμοί λοιπόν χριστιανοί μου, έχουν τεράστια σωτηριώδη σημασία, όταν τους διαβάζουμε ή τους απαγγέλουμε κάθε βράδυ με πίστη και ευλάβεια. Μας χαρίζουν την πλέον αποτελεσματική βοήθεια στην προσπάθειά μας και στον αγώνα που κάνουμε κάθε μέρα, για να νικήσουμε τα πάθη μας. Για να νικήσουμε το κακό, την αμαρτία και τον διάβολο.
Άλλωστε Εκείνη μας προτρέπει και μας λέγει «φωνάξτε με», ή «φωνάζετέ με», «φωνάζετε το όνομά μου, και γω θα σας βοηθώ πάντοτε».
Να με καλείτε ή με το «Υπεραγία Θεοτόκε βοήθει μοι», ή με το «Υπεραγία Θεοτόκε βοήθησέ μας», ή «σώσον με», ή «σώσον ημάς». Άλλωστε είναι και λειτουργικός ύμνος. Κάθε φορά που αναφέρουμε το όνομα της Παναγίας μας στη Θεία Λειτουργία, στον όρθρο ή τον εσπερινό, οι ιεροψάλτες μας να απαντούν «Υπεραγία Θεοτόκε σώσον ημάς». 

«Και γω θα έλθω», μας υπόσχεται η Παναγία, «θα σας βοηθήσω, και θα σας βοηθήσω σε όλες σας τις ανάγκες, σε όλους τους πειρασμούς της ζωής σας, στα βάσανα, στις θλίψεις και στις στεναχώριες. Θα είμαι πάντοτε κοντά σας. Μεσίτρια ακόμα και όταν θα βγαίνει η ψυχή σας, για να σας φυλάξω από τα εναέρια δαιμόνια. Αλλά και στη Δευτέρα Παρουσία του Υιού μου και Κριτού των πάντων και κει θα είμαι κοντά σας.»
Άλλωστε αυτό θα το δούμε σε λίγο, όταν θα απαγγείλουμε την προσευχή στην Υπεραγία Θεοτόκο που αρχίζει με το «Άσπιλε, αμόλυντε».
Χριστιανοί μου, ας αγαπήσουμε αυτή την προσευχή των Χαιρετισμών,
και την επίκληση του ονόματός Της, και τότε εκείνη θα ανοίξει την πόρτα του Παραδείσου και θα μας σώσει.
Το εύχομαι εις όλους σας,
και σεις να το εύχεστε σε μένα,
Αμήν.

agia-varvara.blogspot.gr

 http://www.paterikiorthodoxia.com/

Η ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

 

Η ιστορία της Λειτουργίας 

των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων.

      Μπορούμε να ονομάσουμε χωρίς υπερβολή τη λειτουργία 

αυτή, μαζί με τα λειτουργικά χειρόγραφα,

 «Λειτουργία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής», γιατί

 πραγματικά αποτελεί την πιο χαρακτηριστική ακολουθία 

της ιεράς αυτής περιόδου.

 Είναι δυστυχώς αλήθεια ότι πολλοί από τούς χριστιανούς

 αγνοούν τελείως την ύπαρξη της, η την γνωρίζουν μόνο

 από το όνομα, αφού ελάχιστες φορές θα έτυχε να την έχουν 

παρακολουθήσει. 

     Η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται σήμερα στούς 

ναούς μας το πρωί αλλά και το απόγευμα των καθημερινών

 της Τεσσαρακοστής, συνήθως Τετάρτη και Παρασκευή, 

για να δίδεται η ευκαιρία στους πιστούς, της καθημερινής

 προσευχής αλλά και της συχνής Θείας Κοινωνίας. 

    Το όνομά της η Λειτουργία αυτή το πήρε από την ίδια τη 

φύση της. Είναι στην κυριολεξία λειτουργία

 «Προηγιασμένων Δώρων». 

Δεν είναι δηλαδή λειτουργία όπως οι άλλες γνωστές

 λειτουργίες του Μεγάλου Βασιλείου και του Ιερού Χρυσοστόμου, 

στις οποίες έχουμε προσφορά και καθαγιασμό τιμίων δώρων.

 Τα δώρα είναι καθαγιασμένα, προηγιασμένα, από άλλη

 λειτουργία, που ετελέσθη σε άλλη ημέρα. 

Τα προηγιασμένα δώρα προτίθενται κατά την λειτουργία των

 Προηγιασμένων για να κοινωνήσουν απ αὐτά και να αγιασθούν

 οι πιστοί. 

Με άλλα λόγια η λειτουργία των προηγιασμένων

 είναι μετάληψις, κοινωνία.

      Για να κατανοήσουμε την γενεσιουργό αιτία της Λειτουργίας 

των Προηγιασμένων πρέπει να ανατρέξουμε στην ιστορία της.

 Οι ρίζες της βρίσκονται στην αρχαιοτάτη πράξη της Εκκλησίας μας.

 Σήμερα έχουμε τη συνήθεια να κοινωνούμε κατά αραιά χρονικά 

διαστήματα. Στούς πρώτους όμως αιώνες της ζωής της Εκκλησίας 

οι πιστοί κοινωνούσαν σε κάθε λειτουργία, και μόνον εκείνοι που

 είχαν υποπέσει σε διάφορα σοβαρά αμαρτήματα απεκλείοντο

 για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα από την μετάληψη των

 αγίων Μυστηρίων. 

      Κοινωνούσαν δηλαδή οι πιστοί απαραιτήτως κάθε Κυριακή 

και κάθε Σάββατο και ενδιαμέσως της εβδομάδος όσες φορές 

ετελείτο η θεία λειτουργία. Αν πάλι δεν ήταν δυνατόν να τελεσθεί 

ενδιαμέσως της εβδομάδος η Θεία Λειτουργία, τότε οι πιστοί και 

ιδιαίτερα οι μοναχοί που ήταν σε απομακρυσμένες περιοχές, 

κρατούσαν μερίδες από την Θεία Κοινωνία της Κυριακής και 

κοινωνούσαν μόνοι τους ενδιαμέσως της εβδομάδος, έθιμο που 

το επιδοκιμάζει και ο Μέγας Βασίλειος.

   Στις μέρες μας βέβαια δεν συντρέχουν τέτοιοι λόγοι, 

αφού οι ναοί μας στην απανταχού Ορθοδοξία, λειτουργούνται 

σχεδόν καθημερινά και η πρόσβαση των πιστών στην Θεία 

Κοινωνία είναι εύκολη, οπότε και δεν χρειάζονται τέτοιου 

είδους πρακτικές, που μάλλον είναι και επικίνδυνες. 

      Έτσι λοιπόν εκείνη την εποχή και ιδιαίτερα στα μοναστήρια μας, 

αρχίζει να διαμορφώνεται σιγά-σιγά μία μικρά ακολουθία.

 Όλοι μαζί προσεύχονταν πριν την Θείας Κοινωνίας και όλοι 

μαζί ευχαριστούσαν τον Θεό  που τούς αξίωσε να μεταλάβουν των

 Θείων Δώρων. Αν υπήρχε και ιερεύς, αυτός τούς προσέφερε την 

Θεία Κοινωνία.     Αυτό γίνονταν μετά την ακολουθία του εσπερινού 

η της Θ' ώρας (3 μ.μ.), γιατί οι μοναχοί έτρωγαν συνήθως μια φορά

 την ημέρα, μετά τον εσπερινό. 

     Η συχνή πρακτική όμως αυτού του συμβάντος, οδήγησε 

γρήγορα στην ένταξη αυτής παράδοξης τακτικής της λήψης της

 Θείας Κοινωνία τους, στα πλαίσια μιας ακολουθίας, που να 

υπενθυμίζει την Θεία Λειτουργία. Κατά τον τρόπο αυτόν

 διαμορφώθηκε η ακολουθία των Τυπικών (δηλαδή κατά

 τον τύπον της Θείας Λειτουργίας), προς το τέλος της οποίας 

κοινωνούσαν. Αυτή είναι η μητρική μορφή της Προηγιασμένης.

    Ας έρθουμε τώρα στην Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή. 

Η Θεία Λειτουργία κατά την περίοδο αυτή ετελείτο μόνον 

κατά τα Σάββατα και τις Κυριακές. Παλαιό έθιμο επικυρωμένο

 από εκκλησιαστικούς κανόνες απαγόρευε την τέλεση της Θείας 

Λειτουργίας κατά τις υπόλοιπες ημέρες της εβδομάδος, γιατί 

αυτές ήσαν ημέρες νηστείας και πένθους.

       Η τέλεση της Θείας Λειτουργίας ήταν κάτι το ασυμβίβαστο 

προς τον χαρακτήρα των ημερών αυτών. Η Λειτουργία είναι 

πασχάλιο μυστήριο, που έχει έντονο τον πανηγυρικό, τον

 χαρμόσυνο και τον επινίκιο χαρακτήρα. 

Αυτό όμως γεννούσε ένα πρόβλημα. 

Οι χριστιανοί έπρεπε να κοινωνήσουν δύο φορές τουλάχιστον

 ακόμη κατά την εβδομάδα, το λιγότερο, δηλαδή κατά τις

 ενδιάμεσες ημέρες, την Τετάρτη και την Παρασκευή, 

που μνημονεύει και ο Μέγας Βασίλειος. 

       Η λύσις ήδη υπήρχε και αρχικά ξεκίνησε από τα 

μοναστήρια μας για να βρει όμως πρόσφορο έδαφος και 

στις νεοϊδρυθείσες  μορφές "Ενοριών" εκείνης της εποχής.  

Οι πιστοί θα κοινωνούσαν από προηγιασμένα Άγια Δώρα 

τις ενδιάμεσες ημέρες του Σαββάτου και της Κυριακής, 

που ήσαν ημέρες απόλυτης νηστείας, δηλαδή την εποχή εκείνη 

σήμαινε πλήρη αποχή τροφής μέχρι την δύση του ηλίου.

 Η κοινωνία λοιπόν θα έπρεπε να "κατακλείσει" την νηστεία,

 να γίνει δηλαδή μετά την ακολουθία του εσπερινού.

     Στο σημείο αυτό συνδέεται η ιστορία με την σημερινή πράξη.

 Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων είναι σήμερα η 

Ακολουθία του Εσπερινού, στην οποία προστίθεται η παράθεσις

 των Θείων Δώρων, οι προπαρασκευαστικές ευχές, η Θεία Κοινωνία 

και η Θεία Ευχαριστία ύστερα από αυτήν.

     Η διαμόρφωση της αναγκαίας, για εκείνη την εποχή,

 Θείας Λειτουργίας Προηγιασμένων Δώρων, που δεν έπαψε

 όμως ούτε στις μέρες μας να έχει την πρακτική της, μέσα στο 

όλο πλαίσιο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της έδωσε ένα έντονο

 «πενθηρό», κατά τον Θεόδωρο Στουδίτη, χαρακτήρα

 (ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας των Προηγιασμένων).

 Με τον εσπερινό συμπλέκονται τροπάρια κατανυκτικά,

 οι ιερείς φέρουν πένθιμα άμφια, η Αγία Τράπεζα και τα 

Τίμια Δώρα είναι σκεπασμένα με μαύρα ή μώβ καλύμματα,

 οι ευχές είναι γεμάτες ταπείνωση και συντριβή.«Μυστικώτερα 

εις παν η τελετή γίνεται»(κατά τον Θεόδωρο Στουδίτη)

         Σε επόμενα άρθρα της θα αναλύσουμε και άλλες Ακολουθίες

 της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, άλλες πένθιμες και άλλες χαρμόσυνες,

 την Κυριακή της Ορθοδοξίας  με την Λιτανεία των Εικόνων,

 το Σωτήριο μήνυμα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, την

 Σταυροπροσκύνηση, αλλά και τους Χαιρετισμούς της Παναγίας μας,

 τα καθημερινά Μεγάλα Απόδειπνα, τα Ευχέλαια στα σπίτια και στους

 Ναούς όλης της Ορθοδοξίας και άλλες Ακολουθίες και ευλογημένες

 συνήθειες των χριστιανών.

    Όμως όσες αναλύσεις και να κάνουμε ποτέ να μην ξεχνάμε

 πως η μεγαλύτερη θεολογία της περιόδου που διανύουμε από 

την  Καθαρά Δευτέρα μέχρι και την Μεγάλη Εβδομάδα, 

βρίσκεται στην ευχή του Οσίου Εφραίμ του Σύρου που 

επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά στις εκκλησιές μας για 

να την κάνουμε βίωμα και αυτοσκοπό, κατά την Ακολουθία 

του Όρθρου, των Ωρών, των Μεγάλων Αποδείπνων, των Κατανυκτικών

 Εσπερινών, πάντα και παντού...

Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου,

πνεύμα αργίας, περιεργίας, φιλαρχίας,

και αργολογίας μη μοι δως.

Πνεύμα δε σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης,

υπομονής και αγάπης

χάρισαί μοι τω σω δούλω.

Ναι, Κύριε Βασιλεύ,

δώρησαί μοι του οράν τα εμά πταίσματα,

και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου,

ότι ευλογητός ει εις τους αιώνας των αιώνων. 

Αμήν.

Καλή Σαρακοστή!!!

Αρχιμανδρίτης π.Χρυσόστομος Τελίδης

πηγή